Johannes de Doper

Johannes de Doper heeft zijn naam te danken aan het feit dat hij mensen doopte in de rivier Jordaan. De toevoeging aan zijn naam onderscheidt hem van de andere Johannes die een prominente rol in de Bijbel speelt: zijn leeftijdsgenoot Johannes de apostel.

Geboren als profeet

Johannes de Doper was de enige zoon van de priester Zacharias en zijn vrouw Elizabet. Zij waren beiden al oud toen Johannes geboren werd. Zijn komst was hen op een bijzondere manier voorspeld: Toen Zacharias dienst deed in de tempel, verscheen er opeens een engel van de Heer naast het altaar. Hij vertelde Zacharias dat deze een zoon zou krijgen die hij Johannes moest noemen. De engel voorspelde ook al dat Johannes een belangrijke profeet van God zou worden. Omdat Zacharias twijfelde aan de woorden van de engel, gaf de engel als teken dat Zacharias niet meer kon spreken totdat het kind geboren was. En zo gebeurde het ook. Pas na de geboorte van Johannes was Zacharias weer in staat om te praten. Natuurlijk verbreidde zo’n wonderlijk verhaal zich al snel in het gebied waar het gezin woonde, en iedereen in Johannes’ omgeving wist al snel dat er een bijzondere profeet geboren was.

Johannes preekt en doopt in de woestijn

Als volwassen man koos Johannes voor de woestijn als werkplek, en wel dat deel van de woestijn dat onder Jeruzalem lag, vlak bij de Jordaan. Hij leefde daar zeer eenvoudig: hij droeg een ruwe mantel van kameelhaar en zijn maaltijden bestonden uit sprinkhanen en honing die hij in het wild vond. God had hem zelf verteld wat zijn taak was: mensen vertellen dat de Verlosser er aan kwam, waarover de profeten (zie Oude Testament) het honderden jaren daarvoor al hadden gehad. Johannes riep de mensen op om zich te laten dopen in de Jordaan, als voorbereiding op de komst van de Verlosser.
‘Dopen’ is je laten onderdompelen in water. Het is een teken van reiniging, je klaarmaken voor iets nieuws. Niet-Joden die in God gingen geloven, lieten zich bijvoorbeeld dopen om daarna als Jood (proseliet) door het leven te kunnen gaan. De Joden die nu door Johannes werden gedoopt, lieten daarmee zien dat ze berouw hadden van hun zonden en dat ze klaar wilden zijn voor de komst van de beloofde Verlosser. Ze kwamen hiervoor van heinde en ver naar Johannes toe.

Ook Jezus zelf kwam bij Johannes om gedoopt te worden. Jezus en Johannes waren achterneven, en bijna even oud. Toen Jezus naar de Jordaan kwam, waren ze beiden circa 30 jaar oud. Johannes wist dat Jezus een goed mens was, en dat Hij geen verkeerde dingen deed. Dus toen Jezus zei dat Johannes hem ook moest dopen, wilde Johannes dat eerst niet doen. Maar voor Jezus was de doop, net zo als voor de andere mensen, een erkenning dat Hij wilde gehoorzamen aan God. Het was voor Jezus de start van zijn openbaring aan het volk als Zoon van God. Het begin van de periode waarin Hij in alle openbaarheid zou vertellen over het koninkrijk van God en zijn eigen rol daarin.

Johannes wordt gevangen genomen

Johannes preekte niet alleen voor de mensen die naar hem toekwamen in de woestijn. Hij gaf ook zijn mening over zaken die hij in de samenleving niet goed zag gaan. Zo waarschuwde hij de koning van Galilea, Herodes Antipas, dat deze niet mocht trouwen met Herodias, de vrouw die al getrouwd was met zijn broer Filippis. Herodes wilde niet dat Johannes hier in het openbaar zijn mening over gaf, en hij liet hem gevangen zetten. Maar Herodes liet Johannes niet doden, ook al wilde zijn minnares Herodias dat maar wat graag. Hij liet Johannes in de gevangenis zitten, en af en toe liet hij hem halen om samen te praten. Want eigenlijk luisterde Herodes graag naar de profeet, omdat hij wist dat deze een eerlijke en betrouwbare man was.

Eenzaam in de gevangenis, ging Johannes tobben over het koninkrijk van God waar hij zo vurig over gesproken had. God had hem laten getuigen dat Jezus de Verlosser was, maar Johannes zag Jezus nog geen revolutie ontketenen. Johannes stuurde een paar van zijn vrienden naar Jezus toe, met de vraag of deze nu echt de langverwachte redder was. Jezus zei tegen hen dat zij aan Johannes alles moesten vertellen wat zij zagen en hoorden: dat door Jezus blinde mensen weer konden zien, verlamde mensen weer konden lopen en doven weer konden horen. Dat dode mensen weer tot leven kwamen en dat Jezus hoop bracht voor arme mensen. Zo leerde Johannes in de gevangenis dat Jezus geen verlossing bracht op nationaal niveau, maar op persoonlijk niveau.

Johannes wordt onthoofd

Johannes werd zomaar van de ene op de andere dag in de gevangenis gedood. Niet als uitkomst van een eerlijk proces, maar als gevolg van een list van Herodias.
Want toen Herodes jarig was, danste de dochter van Herodias voor de vele

asten die op het verjaardagsfeest waren. De koning genoot volop. Op een gegeven moment zei hij tegen het meisje: Ik geef je wat je maar wilt, dat beloof ik plechtig, zelfs al is het de helft van mijn koninkrijk.” Herodias maakte van deze gelegenheid gebruik om voor eens en altijd met Johannes af te rekenen. Ze fluisterde Salomé in wat het meisje moest zeggen. Salomé ging naar de koning en zei: “Ik wil nu direct het hoofd van Johannes de Doper op een bord.” Koning Herodes vond het erg dat ze dit vroeg. Maar hij had beloofd dat ze alles mocht vragen, en zijn gasten hadden dat gehoord. Daarom kreeg het meisje wat ze wilde. De koning stuurde een soldaat naar de gevangenis, die het hoofd van Johannes eraf sloeg. Hij bracht het hoofd binnen op een bord en gaf het aan het meisje. En Salomé bracht het naar haar moeder.
Johannes was de laatste en volgens Jezus de belangrijkste profeet die er op aarde was geweest. Veel Joden waren Jezus gaan zien als Zoon van God, omdat Johannes al zoveel over hem verteld had voordat Jezus zelf ging rondtrekken. Maar nu zat Johannes’ werk erop en liet Jezus zelf aan de mensen zien wie Hij was.